Mükemmeliyetçilik Pandemisi
Psikoterapistler Topluluğu · Araştırma Notu
Klinik pratikte en sık duyduğumuz cümlelerden biri şudur: "Yeterince iyi olamıyorum." Yeni bir meta-analiz, bu cümlenin bireysel bir mesele olmaktan çıkıp kuşaklar boyu büyüyen bir eğilime dönüştüğünü gösteriyor. Mayıs 2026'da Psychological Bulletin'de yayımlanan çalışma, 35 yıllık üniversite öğrencisi verisini bir araya getirerek mükemmeliyetçiliğin hızlandığını ve bunun ardında kültürel ve ekonomik etkenler olabileceğini ortaya koyuyor.
Araştırma ne yaptı?
London School of Economics'ten Thomas Curran, Pia Marie Pose ve York St. John Üniversitesi'nden Andrew Hill, 1989 ile 2024 arasında ABD, Kanada ve İngiltere'de yürütülmüş 307 örneklemi birleştirdi. Toplam 82.939 üniversite öğrencisinin (%71'i kadın, yaş ortalaması 20,6) verisi, iki standart ölçek üzerinden analiz edildi: Hewitt ve Flett'in Çok Boyutlu Mükemmeliyetçilik Ölçeği ve Frost'un Çok Boyutlu Mükemmeliyetçilik Ölçeği.
Araştırmacılar mükemmeliyetçiliği iki üst boyutta ele aldı:
Mükemmeliyetçi çabalar: Çok yüksek standartlar koyma ve bunlara ulaşmak için çok çalışma motivasyonu.
Mükemmeliyetçi kaygılar: Hata yapma korkusu, kararsızlık, eylemlerinden şüphe duyma ve başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme endişesi.
Bulgular
1. Mükemmeliyetçilik 35 yıl boyunca arttı. Tüm alt boyutlarda artış var. Ancak artış hızı eşit değil.
2. Asıl artış kaygı tarafında. Mükemmeliyetçi çabalar doğrusal ve görece ılımlı biçimde yükseldi (d = 0,29). Mükemmeliyetçi kaygılar ise 2000 civarına kadar hafif düştü, sonra hızlandı (d = 0,55). Tabloya göre 2024'teki ortalama öğrenci, 1988 öğrencilerinin dağılımında kaygıda 71. yüzdelikte, çabada 61. yüzdelikte yer alıyor.
3. En çarpıcı rakamlar hata ve şüphe boyutlarında. "Hatalar konusunda aşırı kaygı" boyutunda etki büyüklüğü 0,80 (2024 öğrencisi, 1988 dağılımının 79. yüzdeliğinde), "eylemlerden şüphe duyma"da 0,57 (72. yüzdelik).
4. Başkalarının benden mükemmellik beklediği duygusu hızlandı. Toplumsal olarak dayatılan mükemmeliyetçilik 1988'den 2000 dolaylarına kadar yatay seyretti, sonra yukarı doğru ivmelendi (d = 0,52; 70. yüzdelik). Makalenin yorumuna göre bu boyut, kendine yönelik mükemmeliyetçilikten iki kattan fazla hızlı artıyor.
5. Ekonomik koşullar farklı boyutlarla ilişkili. GSYH'nin kişi başına düşmesi daha yüksek mükemmeliyetçi çabalarla, gelir eşitsizliğinin artması ise mükemmeliyetçi kaygılardaki daha dik yükselişle ilişkili bulundu. Curran'ın sözleriyle: "Ekonomik fırsat azaldığında gençler çabayla telafi etmeye çalışıyor. Eşitsizlik büyüdüğünde ise hata yapma korkusu ve başkalarının fikirleri gençlerin psikolojisinin merkezine yerleşmeye başlıyor."
6. Zihinsel sağlıkla bağlantı değişmedi. Mükemmeliyetçilik ile depresyon ve anksiyete arasındaki ilişki zaman içinde zayıflamadı. Yani mükemmeliyetçilik arttıkça, aynı bağ nedeniyle toplum düzeyindeki yük de artıyor.
Neden önemli?
Gençlerin ruh sağlığı krizi tartışmalarında suçlu çoğunlukla telefonlar ve sosyal medya oluyor. Curran'a göre mükemmeliyetçilikteki artış sosyal medyadan önce başlamış durumda ve "daha derinde bir şeyin işlediğine" işaret ediyor. Makale, bunun arkasındaki olası yolları rekabetçi ve bireyci bir kültür, başarının kişisel değerle özdeşleştirildiği liyakat anlatısı ve başarı odaklı ebeveynlik olarak sıralıyor.
Bu, bir terapist için şu anlama gelebilir (bu bölüm araştırmanın değil, bizim yorumumuzdur): Danışanın "mükemmel olma" baskısını yalnızca kişisel bir inanç olarak değil, çevreden gelen ve içselleştirilen bir beklenti olarak da ele almak formülasyona katkı sağlayabilir. Özellikle hata korkusu ve karar verememe, çabadan daha belirgin bir klinik hedef olabilir.
Sınırlılıklar
Veriler yalnızca ABD, Kanada ve İngiltere'deki üniversite öğrencilerinden geliyor. Türkiye'ye veya genel nüfusa doğrudan genellenemez.
Örneklemlerin yaklaşık %71'i kadın.
Ekonomik değişkenlerle ilişkiler korelasyoneldir, nedensellik kanıtlamaz.
Çalışma ön kayıtlı değil. Veriler ve analiz kodu Open Science Framework'te açık.
Kaynaklar
Curran, T., Hill, A. P., & Pose, P. M. (2026). Perfectionism is accelerating over time: A cross-temporal meta-analytic review of 35 years of college student data. Psychological Bulletin, 152(3), 255–287. https://doi.org/10.1037/bul0000518
American Psychological Association (Mayıs 2026). Basın bülteni: üniversite öğrencilerinde mükemmeliyetçilik baskısının artışı (Thomas Curran'ın açıklamaları).
Curran, T., & Hill, A. P. (2019). Perfectionism is increasing over time: A meta-analysis of birth cohort differences from 1989 to 2016. Psychological Bulletin, 145(4), 410–429.
Hewitt, P. L., & Flett, G. L. (1991). Perfectionism in the self and social contexts. Journal of Personality and Social Psychology, 60(3), 456–470.
Frost, R. O., Marten, P., Lahart, C., & Rosenblate, R. (1990). The dimensions of perfectionism. Cognitive Therapy and Research, 14, 449–468.