Akıllı İnsanlar Dolandırıcılık Mağduru Olur mu? Dolandırıcılığın Psikolojisi
Akıllı İnsanlar Dolandırıcılık Mağduru Olur mu?
Dolandırıcılığın Psikolojisi
Dolandırıcılık artık sadece bir adli ya da finansal mesele değil, aynı zamanda bir ruh sağlığı meselesi.
ABD verileri ölçeği gözler önüne seriyor. AARP’nin 2026 raporuna göre Amerikalı yetişkinlerin yaklaşık 10'da 4'ü dolandırıcılık mağduru olduğunu bildiriyor. FBI’ın raporuna göre de siber dolandırıcılık 2025'te Amerikalılara yaklaşık 21 milyar dolara mal oldu; bu rakam 2024'e göre 4 milyar dolarlık bir artış. Bu kayıpların 893 milyon doları yapay zekâ ile bağlantılı. Why we keep falling for fraud +2
Dolandırıcıların kullandığı psikolojik mekanizmalar:
Doğruluk yanlılığı: İnsanların karşılarındaki kaynağı varsayılan olarak güvenilir kabul etme eğilimi. Bu eğilim özellikle aceleci ya da dikkati dağınık olduğumuz anlarda güçleniyor.
Zaman baskısı ve korku: “Hemen ödemezseniz…” türünden mesajlar akıl yürütmeyi devre dışı bırakıyor.
Bilişsel yük: Bir çalışmada, dikkati dağıtılan katılımcılar zorla karar vermek zorunda kaldıklarında ifadeleri “doğru” olarak etiketlemeye yöneldi. “Emin değilim” seçeneği verildiğinde ise bu yanlılık ortadan kalktı.
Aşırı özgüven: En güçlü risk faktörlerinden biri. “Ben kanmam” diyen kişi önlem almadığı için daha savunmasız kalıyor.
Dikkat çekici bir bulgu daha var: Dolandırıcılar özellikle dini ya da kültürel yakınlık gruplarını hedefliyor, çünkü güven bu topluluklar içinde hızla yayılıyor.
Terapistler için: Mağdurlarda kaygı, depresyon, kendi karar verme yeteneğine dair olumsuz düşünceler ve bozulan ilişkiler sık görülüyor. Paranın geri alınma oranı ise çok düşük: Global Anti-Scam Alliance verilerine göre mağdurların yalnızca %4'ü çalınan paranın bir kısmını ya da tamamını geri alabiliyor. Uzmanların önerisi, suçlamayan ve normalleştiren bir dil kullanmak, ayrıca yas ve travma odaklı yaklaşımlardan yararlanmak. Bir kez dolandırılmak, yeniden dolandırılma riskini de artırıyor. apa
Kaynak: Abramson, A. (2026, 1 Ekim). Why we keep falling for fraud. Monitor on Psychology, 57(7). https://www.apa.org/monitor/2026/10/fraud-spreads-interventions